KAPLUMBAĞALARIN BAKIM BESLENME VE HASTALIKLARI

GİRİŞ

Omurgalı (Vertabralı) hayvan olan kaplumbağalar , hayvanlar aleminde;Sürüngenler sınıfından Testudincs-Testutinata takımındandır.Halkımız arasında TOSBAĞA olarak da isimlendirilmektedir.Genellikle yavaş hareket etmelerinden ve sırtlarındaki kabuklarından dolayı,çoğu zaman hikaye ve fıkralara konu olmuştur.İnsanlar yılan, kertenkele gibi diğer sürüngenlerden korkmalarına karşın ,kaplumbağalara karşı sevgi duymaktadırlar.Zamanlarda da ülkemizde de evlerde kaplumbağa beslenmesini arttırmıştır. Kaplumbağalar eski jeolojik zamandan beri yaşayan hayvanlar olup. 200 milyon yıl öncesinden günümüze kadar yaşamayı başarmışlardır Doğada meydana gelen olumsuz değişmeler,bu hayvanların yaşamlarımda etkilemektedir.Kaplumbağaları evlerinde besleyen insanlar da,bazı bilgilere sahip olmadıkları taktirde.tıpkı çevre kirliliği kadar zararlı olabilirler Kaplumbağaların bilinen 200'den fazla çeşitli bulunmaktadır.

Kaplumbağaları yaşadıkları ortama göre;
1.Kara kaplumbağaları
2.Tatlı su kaplumbağaları
3.Deniz kaplumbağaları

    olarak üç ana gruba ayrılmakladır.

MORFOLOJİLERİ

Kaplumbağalar yaşadıkları ortama göre dış görünüşlerinde bir takım şekil değişiklileri göstermekledirler.Kaplumbağaların baş,ön ve arka ayakları,kuyruk ile arka bölümleri görünecek şekilde,vücutları üstten ve alttan kabuk (Bağa) tarafından örtülmüştür.İskelet ve deriyle ilişkili olan kabuk,derinin keratinize olmasıyla meydana gelmiştir.Baş,ayaklar ve kuyruk istenildiği zaman kabuğun içine çekilebilmektedir. Kaplumbağaların çenelerinde diş yoktur.Dillerini dışarı fazla çıkaramazlar.Gözler parlak,göz kapakları gelişmiştir.Kulak kepçeleri bulunmamaktadır. Kabukları ortadan dışa doğru genişleyen bir çizgililik göstermektedir.Deri pullu bir yapı göstermekte,kanatlı tüy yapısına benzerdir fakat tüy yoktur. Kara kaplumbağaları;ayaklarında beş parmak bulunmaktadır.Yürümeye uygundur,tırmanma hareketi yapmaya uygun değildir.Tatlı su kaplumbağalarında parmaklar arasında yarım perde bulunmakladır.Kabukları biraz daha küçülmüş ,yüzmeye uygun bir hal almıştır.Deniz kaplumbağalarında ise ayaklarda yüzmeye uygun palet benzeri şekil değişikliği meydana gelmiş,tırnaklarından bir veya iki tanesi kalmıştır.Kabukları ise kayık benzeri uzun bir şekildedir. İskelet sistemine bakıldığında kaburga kemikleri yoktur.Boyun omurları hareketli,sırt ve bel omurlarının kuyruğa kadar kabukla kaynaşmış olduğu görülmektedir. Sindirim sistemi biraz olsun kanatlılarınkine benzer. Dolaşım sistemleri dört gözlü kalp tam vücudun ortasına yerleşmiştir. Cinsiyet organları;erkeklerde penis bulunur.Kloakalı olan bu hayvanlarda ,penis çiftleşme sırasında bir eldiven parmağı gibi dışarı çıkmaktadır.

FİZYOLOJİLERİ

Kaplumbağalar ortalama olarak 60 yıl yaşamaktadırlar.Bazı kaplumbağalar örneğin Rotwangen 7 yıl,Testusdo radiata 189 yıl yaşamaktadır. Küçük kaplumbağalarda cinsiyet ayrımı yapılamaz. Genel olarak erkeklerle dişileri ayıran en önemli özellikler,Dişilerde kloaka kuyruk kökünde son bulur,erkeklerde ise kuyruk kökünden daha uzaktadır.Erkeklerde kuyruk dişilere göre daha uzun ve kalındır Karın altı kabuğu erkeklerde daha kuvvetli ve içe doğru çöküktür.Erkeklerde ön bacak tırnaklarından bir tanesi dişiyi çiftleşme anında kavrayabilmek için daha uzundur.Resim 11. Hayvanat bahçesi gibi yerlerde erken dönemlerde cinsiyet tayini kan analizleriyle yapılmaktadır.Kandaki östrojen ve Testosteron hormonları seviyelerine bakılır.Büyük kaplumbağalarda endoskopik yöntemlerle veya kloakadan tuşe ile cinsiyet tayini testisleri ve penisi bularak yapılabilmektedir. Avrupa kaplumbağalarında, cinsel olgunluk (Puperte) 12 yaşlarında başlar.Yumurtayla üreyen bu hayvanların yumurta şekil ve sayıları , yumurtadan çıkma süreleri değişiklikler göstermektedir. Resim 12.

YUMURTA VE KULUÇKA

Yumurtadan yavru çıkına süreleri 2-3 ay sürmektedir.Testusdo gracea (Tosbağa) 2-3 cm boyunda 6-12 yumurta yapar Tatlı su kaplumbağaları ise 3-12 beyaz uzun şekilli yumurta yaparlar.Yavrular ise 2-11 ay süre sonra yumurtadan çıkarlar. Çiftleşme zamanları tropik ve subtropik iklim koşutlarına göne değişiklik göstermektedir. Ayrıca dış ortam koşullarında bu olayı etkilemektedir.Genelde kaplumbağalar nisan ayının başından,mayıs ayının sonuna kadar çiftleşirler.Bu dönemde günlerin uzun olması ve güneş ışığının fazlalığı önemli rol oynamaktadır. Ultraviole ışığın kaplumbağaların yaşamlarında önemli rol oynamakladır. Dişiler çiftleştikten sonra spermi 4 yıl gibi bir süre saklayabilirler. Kaplumbağaların yaşamında ısınında çok önemli etkileri vardır.Poikilotermik (Vücut ısıları çevre sıcaklığı değişir.) hayvanlardır. Vücut sıcaklıkları çevre sıcaklığının 0.1-0.2 °C altındadır. Kaplumbağaların sindirim enzimlerinin aktivizmleri 20 C sıcaklığın altında azalmaktadır. Sindirim işlemi yüksek ısıda hızlanmaktadır. Solunum sırasında akciğerlere hava alınması , omuz kaslarının gerilmesi ile göğüs içi hacmi genişletir daha sonra iç organların basıncı ile hava dışarı atılır. Kaplumbağaların yürümedikleri zaman omuz ve ayaklarının oynaması soluk alma işlemi ile ilgilidir. Su kaplumbağalarının diğer organlarında bir ölçüde solunuma katılır. Örneğin deri. Duyuları; Koku; Kaplumbağaların koku alma organları iyi gelişmiştir. Dişilerin ve yiyeceklerin kokusunu iyi alırlar. Görme; Gözleri çok keskindir. Uzaktaki gıdaları iyi görürler,özellikle sarı rengi iyi algılarlar.Sarı renkli kaplan dişi çiçeğini çok severler. İşitme; Zamanı zaman zor işitirler..Kulak kepçeleri yoktur deri kulaklarını örter. Kulak zarı derinin hemen altındadır.

KIŞ UYKUSU

Kaplumbağalar havaların soğuması ile birlikte aktiviteleri azaldığı görülür.Bu da ekim aylarına denk gelir.Bu mevsimsel değişimlerden kaplumbağalar kendilerini koruyabilmek için bütün hayatsal faaliyetlerini en aza indirgeyerek uyku haline geçerler.Solunumları yavaşlar ve kalp atışları en aza iner.Tabi ortamda kaplumbağalar ekim-mart aylarında kış uykusuna yatarlar.Çin tatlı su kaplumbağaları gibi bazı küçük türlerin kış uykusuna yatmadıkları görülebilir.

Evde Beslenen Kaplumbağalar İçin Kış Uykusu

Doğal ortamdan uzaklaşan tatlı sı kaplumbağalarında bazı dengesizlikler görülür.Bunun sebebi ev ortamı ile doğal ortamın şartlarıdır.Ev ortamında kaplumbağanın ideal ısısı ve ultraviole ışıktan yoksun olmasından dolayı kaplumbağanın hayatsal faaliyetlerinde dengesizlikler görülebilir. Kaplumbağalar akvaryumlarda kaya altlarına veya köşelere girmeye çalışırlarsa bize kış uykusu zamanını gelmiş olduğunu hatırlatır.Bu durumda şunlara dikkat etmemiz gerekmektedir ;

    1.Yemleri azaltılır.

    2. Filtre ve havalandırmanın çalışıyor olması gerekir.

    3.Kaplumbağa için ideal kış uykusunun sürdüreceği koşulların olduğu bir            akvaryum hazırlanmalıdır

Kaplumbağaların kış uykusuna yattığını bilmeyen birçok insan , onların öldüğünü sanarak toprağa gömmekledirler.Bilgi eksikliğine bağlı olarak hayvanların islemeyerek ölümüne sebep olmaktadırlar.

Kış uykusundan uyandırma: Dört ayı aşan bir süre su içinde uyuyan kaplumbağalar 22 C lik oda ısısına alınırlar. Isı ve ışık sabit tutularak.Bir haftalık süre sonunda kaplumbağaların kış uykusundan çıkmaları sağlanır. Kış uykusundan önce ve sonra hayvanı tartmakta yarar vardır. Uykudan çıktıktan sonra beslenme buna göre düzenlenir. Bazı kaplumbağaların kabızlık sorunu olabilir , bu durumda barsak içeriğini yumuşatmak için hayvanları 30 C lik sıcak ısı banyosunda tutmak yararlı olabilir. Bu yöntem barsak içeriğini yumuşatacaktır.

KAPLUMBAĞALARIN BAKIM YERLERİ

Doğal şartlarda yaşayan kaplumbağalar kara ve su kaplumbağası olarak bulundukları çevreye göre çeşitli yerlerde yaşamaktadırlar. Örneğin kara kaplumbağaları tarlalarda toprağın yumuşak olduğu yerlerde,böğürtlenlerin diplerinde üzüm bağlarında yaşarlar. Su kaplumbağaları ise tatlı su gölleri,derelerde ve onların kıyılarında yaşamaktadırlar.Deniz kaplumbağaları da sıcak ortamda yaşamaktadır.Yumurtlama ve çiftleşme döneminde yer değiştirirler.Caretta caretta ‘ların Akdeniz kıyılarına yumurtlamak için gelmeleri hepimizin bildiği bir örnektir.
Evlerde Bakımı : Yaşadığı doğal alandan uzaklaşan kaplumbağaların sağlıklı olabilmeleri evdeki bakım yerlerinin doğaya çok benzemelerine bağlıdır. Genelde tatlı su kaplumbağaları bir cam kap veya akvaryumlarda bakılmalıdır.Bu ortamlar yetersizdir.Suların çabuk kirlenmesi vb. etkilerden dolayı hayvanların sağlıkları bozulmaktadır. İdeal bir akvaryum Resim 16 ‘ da görüldüğü gibi ısıtmalı,hava ve su temizleme filtreli, ultraviole lambalı ve ayrıca aydınlatma lambası olacak şekilde hazırlanmalıdır.

KAPLUMBAĞALARIN BESLENMELERİ

Genel olarak kaplumbağalar etçil ve otçul olarak beslenmeye uygun sindirim sistemine sahiptirler.Doğada böcek solucan ,üzüm ,karpuz , domates, kıvırcık ve sarı çiçekli bitkileri yiyerek beslenirler.Deniz kaplumbağaları ise denizdeki hayvansal ve bitkisel gıdaları alırlar. Eve de beslenen hayvanlara ise hazır gıdalar ile beslenirler.İdeal bir diyet ise şöyledir ;
%77 Meyve ve sebze
%20 Kıyılmış et
% 2 Vitamin (Multi vitamin)
% 1 Kalsiyum Laktat
Yiyecek Tablosu

KAPLUMBAĞA HASTALIKLARI

Doğal ortamda yaşayan kaplumbağalar tabiatın kendi dengesi içerisinde belki hastalanıyorlar ve ölüyorlar.Bu süreç onların 200 milyon yıldır yaşamlarını fazla etkilememiştir.Günümüzde insanoğlunun doğayı tahrip etme yolundaki gayreti ortadadır. Hiç şüphesiz Kaplumbağalar da bundan payını alacaktır.Bizler suları ve denizleri acımasızca kirletiyoruz,tarlaları ve ormanları yakıyoruz .Bütün bu olumsuz davranışlar hayvanların Kırmaklarını ortadan kaldırmaktadır. Bunların yanında kaplumbağaların evlerde beslenmeleri sırasında bakını ve beslenmelerini gerektiği gibi yapmadığımız zaman onların hastalanmalarına ve ölmelerine sebep olabiliriz Bundan dolayı bu bölümde. Kaplumbağalarda en çok görülen hastalıklardan ve onların tedavi yöntemlerinden bahsedilecektir.

Kaplumbağaların genel durumları

Dikkat edilmesi gerekli önemli noktalar: Uzun süredir kaplumbağa besleyenler,hayvanlarındaki değişiklikleri kolayca fark ederler.Kaplumbağalarını zaman zaman bir mutlak tartısı ile tartmalıdırlar Genel olarak ilkbahar ve sonbahar mevsimleri arasında kaplumbağaların büyüdükler gözlenmektedir.Hayvanlarını düzenli olarak veteriner hekime götürmeli ve periyodik gaita (dışkı) muayeneleri yaptırmaları önemlidir. Sağlıklı bir tatlı su kaplumbağası çok hareketlidir. Her kış uykusu dönemi başlangıcı dışındaki zamanlarda bu hareketliliğini kaybederse ve yem yemezse hayvanın hasta olduğu düşünülmelidir. Kara kaplumbağaları barınaklarının duvarına tırmanma harekeli yapıyorsa hayvanın hasta olduğu düşünülmelidir.

Belirtilerine Göre hastalıklar

-Sulu Dışkı (İshal): Muhtemel nedeni barsak enfeksiyonudur.Dışgıdan örnek alınarak parazit yönünden muayene edilmesi gereklidir.Mide,barsak kurtları ishal’e sebep olabilir.Ayrıca bakteriyel bir enfeksiyonsa antibiyotik verilmesi uygundur.
-Kabızlık : Kum gıdalar ve tek yönlü beslenmeden kaynaklanabilir Yoğun barsak kurtları da kabızlık yapabilir.Kış uykusuna bağlı olarak kabızlık görülebilmektedir.
-Barsak çıkması: Genellikle barsak kloakadan dışarı çıkar anal bezlerle birlikle peniste dışarı çıkabilir(erkekte).Kara ve su kaplumbağalarında sıklıkla görülmektedir.Bağırsaklardaki yabancı cisim ve konsipasyonlar da ortaya çıkmaktadır.
-Göz kapaklarının şişmesi ve kapanması: Suyun kirliliğinden veya A vitamini eksikliğinden ortaya çıkmaktadır.
-Akciğer Yangısı Soğuk nedeniyle olur.Gırtlağından ıslık sesi duyulur.Bulun deliklerinden kabarcıklı sümük çıkar.Su kaplumbağalarında daha çok rastlanmaktadır.Kara kaplumbağalarında akciğer enfeksiyonların da duvar tırmanma hareketi yaparlar.
-Kabuk kalınlaşması ve şekil bozukluğu : Kabuk yumuşamıştır.Nedeni D vitamini,kalsiyum,fosfor,Ultraviole ışık eksikliğidir.En çok kış uykusundan çıkan hayvanlarda ve tek yönlü beslenen hayvanlarda görülür.
-Kabukta dökülme aşırı boynuzlaşma : Fizyolojik olarak meydana gelmektedir.Eğer aşırı bir dökülme varsa hastalık akla gelmelidir.Deride zaman zaman dökülmeler olur.Suyun içerisinde beyaz ince kabuklar şeklinde görülür.Baş ve ayak derilerinde kalınlaşma veya beyaz lekeler oluşmasında vitamin eksikliği ve suların kirliliğinden dolayı oluşan mantar enfeksiyonları akla gelmelidir.

Özel Hastalıklar

1.Parakeratoz: Yetersiz belenmeye bağlı Vitamin A ve D nin eksikliğine bağlı ortaya çıkan hastalıklardır.
-Belirtileri : Epitel çözülmeleri genelde kabuğun deriyi koruyamadığı boyun ,kloaka çevresi ve arka bacakların uç kısımlarında gözlenir.Deride kırmızı ve sarı sahaların ortaya çıkması gibi değişiklikler genelde simetriktir.
-Tedavisi:Beta din (İyot) banyosu , antibiyotikle A ve D vitamini takviyesi yapılmaktadır. Derinin kurumasını önlemek için yaralara antibiyotikle pomatlar sürülmelidir.

2. Kabuk mikozu :Beyaz renkli yapıya sahip plaklar ile belirgindir.Mantarlar nedeniyle olabilir.Kültür yapılarak veya direk natif muayene ile kazıntı Lakto fenol blue ile boyanarak sonuç belirlenir.
-Tedavisi:Potasyum permanganat banyosu yapılır.Günde 5 dakika 1 gr. Potasyum permanganat (KMnO4) 100 ml suya,bunun 1 ml si 1 banyo suyuna katılır.

3. İrinli Kloaka Yangısı:Kloaka şiş ve kızarıktır, irinleşebilir.Nedeni E.Coli dir
-Tedavisi : Antibiyotikler verilir.

4.Salmonella:Kaplumbağalar Salmonella enfeksiyonu taşıyıcılarıdır.Çocuklar için tehlikeli olabilir.
-Belirtileri:İşlahsızlık , isal
-Tedavi : Kültür yapılarak,sonuca gidilir.Antibiyotik ve vitamin verilerek tedavi yapılır.Kaplumbağalar çocuklar için Salmonella yönünden risk oluşturabilir.Eğer bakımlı bir hayvan bu riskide taşımaz.Kaplumbağaların parazitleri kendine hastır.İnsanlar açısından tehlike oluşturmaz.

5.Kabuk yaralanmaları ve kırılmaları : Normal bir masa yüksekliğinden sert bir zemine düşen ,üzerinden sert objeler düşen veya köpek tarafından ısırılan kaplumbağalar yaralanabilir.Eğer hayvanın organlarında bir hisar yoksa.Kırılmanın büyüklüğüne tedavi yapılır.Küçük bir kırılma ise antibiyotikli pomat sürülerek veya papatya çayı banyosu ile iyileşme sağlanır. Kırılma büyükse antibiyotikli bir pomatla doldurulduktan sonra üzeri bantlanır.Kabuk kırığı ve yaralanma ile birlikte organlarda hasar varsa o zaman veteriner hekim tarafından mutlaka görülmelidir.

ÇEVREMİZDE ÇOK BİLİNEN KAPLUMBAĞA ÇEŞİTLERİ

Yunan Kara kaplumbağası (Tesludo hermani)
 Büyüklüğü ::20 cm
Yaşadığı yerler :Yunanistan,Balkanlar,İtalya Anadolu.
Bakımı: 18-26 C ısı ve bitkisel beslenme. Kış uykusuna yatar.

Kuzey Afrika Kara kaplumbağası: (Testudo graeca)
Büyüklüğü: 30 cm
Yaşadığı yerler : Güney Avrupa, İran,Mısır.
Bakımı: Yunan kara kaplumbağası gibi. Kış uykusuna yatar.

TATLISU KAPLUMBAĞALARI
(Rotwangen Chrysemys Seripta Elegans)
Büyüklüğü : 5 cm.
Yaşadığı yerler: Amerika,Doğu ve Balı Misisipi.
Bakım: Akvaryum suyu 26-28 C,Ağustos ve Ekim Aylarında günde 2-3 saat güneş ışığı. Gençleri etçil ,yaşlıları otçul beslenir. 10-12 hafta kış uykusuna yatarlar.

Çin Kaplumbağası (Chinemys Reevesil)
Büyüklüğü:17 cm.
Yaşadığı Yerler : Endonezya,Japonya,Güney Çin.
Bakım: Akvaryum suyu 27 C ısıda olacak.Deniz hayvanları (Balık eti,karides,su böcekleri) yerler. Kış uykusuna yatmazlar.

DENİZ KAPLUMBAĞALARI
Caretta Caretta ve Caretta Mydas
Ülkemiz güney sahillerinde de yaşayan Caretta Caretta ve Caretta Mydas türü iki kaplumbağanın özellikleri ve farklılıklarından aşağıda bahsedilmektedir.
Caretta Caretta Önayakları palet şeklini almıştır.Ayakların dış tarafında iki tırnak bulunmaktadır.Ön ayaklar arka ayaklardan daha büyüktür.Kabukların arkası kalp şeklindedir.Kabuk açık renkli sırt kırmızı ve kahverengidir.
Büyüklükleri : 1 m.dir 40-150 Kg ağırlığında olabilirler.

Caretta Mydas ön ayaklarında bir tırnak bulunur.Kabukları daha koyu kahverengidir. Büyüklükleri : 1.40 cm olabilir. 30-100 Kg ağılıktadırlar,450 Kg olanlarında rastlanmaktadır. Her iki kaplumbağanın baş üstü plaklarının morfolojik farklılıkları şekil de gösterilmiştir. Caretta caretta ile Caretta mydas arasımla baş şekil farklılıklar gösterilmektedir.